HPV Aşısı

HPV aşısı, insan papilloma virüsünün belirli tiplerine karşı koruma sağlamaya yardımcı olan koruyucu aşıdır. HPV 16 ve HPV 18 gibi yüksek riskli tiplerle ilişkili kanser öncüsü değişikliklerin ve bazı aşı tiplerinde genital siğille ilişkili HPV tiplerinin önlenmesinde önem taşır. HPV aşısı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez.

HPV Aşısı Nedir?

HPV aşısı, insan papilloma virüsünün belirli tiplerine karşı bağışıklık yanıtı oluşturmak için uygulanan koruyucu aşıdır. Bu aşı, HPV ile karşılaşmadan önce yapıldığında daha güçlü koruma sağlar ve özellikle rahim ağzı kanseriyle ilişkili yüksek riskli HPV tiplerine karşı önem taşır.

HPV aşısı, HPV enfeksiyonunu tedavi etmek için kullanılmaz. Kişide mevcut HPV pozitifliği, genital siğil veya rahim ağzında hücresel değişiklik varsa aşı bunları ortadan kaldırmaz. Aşının temel amacı, kişinin henüz karşılaşmadığı aşı kapsamındaki HPV tiplerine karşı korunmasına yardımcı olmaktır. Bu nedenle HPV aşısı hem kadınlar hem erkekler için koruyucu sağlık yaklaşımının önemli bir parçasıdır.

HPV Aşısı Ne İşe Yarar?

HPV aşısı, belirli HPV tiplerine bağlı enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olur. Aşı kapsamına göre HPV 16 ve HPV 18 gibi yüksek riskli tiplere, ayrıca bazı aşılarda genital siğille ilişkili HPV 6 ve HPV 11 gibi düşük riskli tiplere karşı koruma sağlayabilir.

HPV 16 ve HPV 18, rahim ağzı kanseriyle en güçlü ilişkilendirilen yüksek riskli HPV tipleri arasındadır. Bazı HPV aşıları ayrıca genital siğillere yol açabilen düşük riskli tiplere karşı da koruyuculuk sağlar. Bu koruma, HPV ile ilişkili hastalıkların gelişme riskini azaltmayı hedefler. Ancak HPV aşısı tüm HPV tiplerini kapsamaz. Bu nedenle aşı yaptırmış kişilerde de düzenli rahim ağzı taraması ve korunma alışkanlıkları önemini korur.

HPV Aşısı Kimlere Yapılır?

HPV aşısı, HPV ile karşılaşmadan önce uygulandığında en yüksek korumayı sağlar. Bu nedenle ergenlik döneminde, özellikle cinsel temas başlamadan önce yapılması önerilir. Aşı kızlara ve erkeklere yapılabilir; çünkü HPV yalnızca kadınları değil, erkekleri de etkileyen bir virüstür.

HPV aşısı kadınlarda rahim ağzı kanseri riskini azaltmaya yardımcı olurken, erkeklerde genital siğil ve HPV ile ilişkili bazı anal, penis ve ağız-boğaz bölgesi hastalıklarına karşı koruma açısından önem taşır. Aşının kimlere yapılacağı yaşa, önceki aşı durumuna, bağışıklık durumuna, cinsel temas riskine ve daha önce HPV ile karşılaşılıp karşılaşılmadığına göre değerlendirilir. HPV aşısı yalnızca kadınlara özel bir aşı gibi düşünülmemelidir.

HPV Aşısı Kaç Yaşında Yapılır?

HPV aşısı genellikle 11–12 yaşta önerilir ve 9 yaşından itibaren başlanabilir. Bu yaş aralığında amaç, HPV ile karşılaşmadan önce bağışıklık yanıtı oluşturmaktır. Daha önce aşılanmamış kişilerde 26 yaşına kadar aşılama önerilebilir. 27–45 yaş arasında ise karar kişisel risk durumuna göre değerlendirilir.

Aşının erken yaşta yapılması, cinsel temas başlamadan önce koruma sağlama açısından önemlidir. Ancak bu, ileri yaşlarda aşının hiçbir anlamı olmadığı demek değildir. 27–45 yaş aralığında kişi daha önce bazı HPV tipleriyle karşılaşmış olabilir; buna rağmen aşı kapsamındaki karşılaşılmamış tiplere karşı koruma ihtimali bulunabilir. Bu nedenle yaş tek başına yeterli kriter değildir; kişinin risk durumu da dikkate alınmalıdır.

HPV Aşısı Kaç Doz Yapılır?

HPV aşısı kaç doz yapılır sorusu, aşının başlandığı yaşa ve kişinin bağışıklık durumuna göre değişir. CDC’ye göre 15 yaşından önce başlayan kişilerde çoğu durumda 2 doz uygulanır. 15–26 yaş arasında başlayanlarda ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde 3 doz önerilir.

İki dozluk şemada dozlar arasında yeterli zaman bırakılması gerekir. Üç dozluk şemada ise aşılar belirli aralıklarla tamamlanır. Eksik kalan dozlar varsa seri baştan başlatılmak zorunda olmayabilir; eksik dozların tamamlanması gündeme gelir. Doz sayısı, kişinin yaşı, önceki doz bilgisi ve bağışıklık durumuna göre belirlenmelidir. Aşı takviminin doğru tamamlanması, koruyuculuğun oluşması açısından önemlidir.

HPV Aşısı Erkeklere Yapılır Mı?

HPV aşısı erkeklere yapılır. HPV erkeklerde genital siğil, anal bölge hastalıkları, penisle ilişkili bazı hastalıklar ve ağız-boğaz bölgesiyle ilişkili HPV riskleri açısından önem taşır. Erkeklerin aşılanması, hem bireysel korunma hem de HPV’nin toplum içinde yayılımını azaltma açısından değerlidir.

HPV yalnızca rahim ağzı kanseriyle sınırlı bir konu değildir. Erkekler HPV taşıyabilir, belirti vermeden bulaştırabilir veya genital siğil gibi HPV ilişkili sorunlar yaşayabilir. Bu nedenle HPV aşısı yalnızca kız çocuklarına veya kadınlara yönelik bir aşı olarak görülmemelidir. Erkeklerde aşı kararı yaş, önceki aşı durumu, cinsel temas riski ve bağışıklık durumuna göre değerlendirilir.

HPV Aşısı Kadınlara Yapılır Mı?

HPV aşısı kadınlara yapılır ve özellikle rahim ağzı kanseriyle ilişkili yüksek riskli HPV tiplerine karşı korunmada önemlidir. HPV 16 ve HPV 18 gibi tipler rahim ağzı sağlığı açısından daha dikkatle izlenen tiplerdir. Aşı, bu tiplere bağlı enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olur.

Kadınlarda HPV aşısı yapılmış olsa bile rahim ağzı taraması devam etmelidir. Çünkü HPV aşısı tüm HPV tiplerini kapsamaz ve daha önce alınmış HPV enfeksiyonunu tedavi etmez. Aşı, korunma yaklaşımının güçlü bir parçasıdır; ancak smear ve HPV DNA testi gibi tarama yöntemlerinin yerine geçmez. Aşılı kadınlarda da yaşa ve tarama geçmişine uygun kontroller önemini sürdürür.

HPV Aşısı Korur Mu?

HPV aşısı, aşı kapsamındaki HPV tiplerine karşı koruma sağlar. WHO, HPV aşılarının HPV 16 ve HPV 18 gibi rahim ağzı kanseriyle güçlü ilişkili tiplere karşı koruma sağladığını ve rahim ağzı kanseri riskini azaltmada önemli olduğunu belirtir.

HPV aşısı tüm HPV tiplerine karşı tam koruma sağlamaz. Bu nedenle aşı yaptırmış olmak HPV ile ilişkili tüm risklerin tamamen bittiği anlamına gelmez. Aşı sonrası da kondom kullanımı, partnerle açık iletişim, genital siğil veya şüpheli lezyon varlığında dikkatli davranma ve kadınlarda düzenli rahim ağzı taraması önemlidir. Aşının koruyucu etkisi en güçlü şekilde HPV ile karşılaşmadan önce yapıldığında ortaya çıkar.

HPV Aşısı Tedavi Eder Mi?

HPV aşısı tedavi etmez. Mevcut HPV enfeksiyonunu, HPV pozitifliğini, genital siğili veya rahim ağzındaki mevcut hücresel değişiklikleri ortadan kaldırmaz. Aşının amacı tedavi değil, aşı kapsamındaki HPV tiplerine karşı gelecekteki enfeksiyon riskini azaltmaktır.

HPV pozitif olan kişilerde aşı kararı, daha önce hangi HPV tipiyle karşılaşıldığına, yaşa, önceki aşı durumuna ve gelecekteki temas riskine göre değerlendirilir. HPV aşısı var olan pozitif sonucu negatife çevirmez. Genital siğil varsa siğile yönelik tedavi gerekir; yüksek riskli HPV pozitifliği varsa takip süreci ayrıca planlanır. Aşı, tedavinin yerine değil, korunma yaklaşımının içine yerleştirilmelidir.

HPV Pozitifken Aşı Yapılır Mı?

HPV pozitifken aşı yapılabilir mi sorusu, kişinin yaşı, mevcut HPV tipi, önceki aşı durumu ve gelecekte karşılaşabileceği HPV tipleri açısından değerlendirilir. HPV pozitiflik, aşının mevcut enfeksiyonu tedavi edeceği anlamına gelmez. Ancak kişi aşı kapsamındaki tüm tiplere daha önce maruz kalmamış olabilir.

HPV pozitif olan bir kişi, sadece saptanan tipe karşı değil, aşı kapsamındaki diğer tiplere karşı da korunma ihtiyacı taşıyabilir. Bu nedenle HPV pozitiflik tek başına “aşı yapılmaz” anlamına gelmez. Fakat beklenti doğru kurulmalıdır: aşı mevcut HPV sonucunu temizlemez, genital siğili tedavi etmez ve smear bulgusunu düzeltmez. Aşı kararı, kişisel risk ve yaş aralığı dikkate alınarak verilmelidir.

HPV Aşısı Sonrası Tarama Gerekir Mi?

HPV aşısı sonrası tarama gerekir. Aşı yaptırmış olmak rahim ağzı taramasını ortadan kaldırmaz. Çünkü HPV aşısı tüm HPV tiplerine karşı koruma sağlamaz ve daha önce alınmış HPV enfeksiyonunu tedavi etmez. Kadınlarda yaşa uygun smear ve HPV DNA taraması devam etmelidir.

Rahim ağzı taramasının amacı, HPV’ye bağlı hücresel değişiklikleri erken fark etmektir. Aşı, riskin azalmasına yardımcı olur; tarama ise oluşabilecek değişikliklerin zamanında saptanmasını sağlar. Bu iki yaklaşım birbirinin alternatifi değildir. Aşılı kişilerde de HPV 16 ve HPV 18 dışındaki tipler veya daha önceki enfeksiyonlarla ilişkili riskler devam edebilir. Bu nedenle aşı sonrası “artık hiç kontrole gerek yok” düşüncesi yanlıştır.

HPV Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?

HPV aşısının yan etkileri çoğunlukla aşı yapılan bölgede ağrı, kızarıklık, şişlik, hafif ateş, baş ağrısı, halsizlik, kas ağrısı veya kısa süreli baş dönmesi gibi hafif etkiler şeklinde görülebilir. Aşı sonrası bayılma riskine karşı kısa süre oturarak beklemek önerilebilir.

Aşı yan etkileri kişiden kişiye değişebilir. Ciddi alerjik reaksiyon öyküsü olan kişilerde aşı öncesi bu bilgi paylaşılmalıdır. HPV aşısı canlı virüs içermez ve HPV enfeksiyonuna neden olmaz. Aşı sonrası görülen hafif yan etkiler bağışıklık sisteminin verdiği yanıtla ilişkili olabilir. Şiddetli alerjik belirti, nefes darlığı, yaygın döküntü veya beklenmeyen ciddi reaksiyon gelişirse tıbbi yardım alınmalıdır.

HPV Aşısı Kimlere Yapılmaz?

HPV aşısı, aşının içeriğine karşı ciddi alerjik reaksiyon öyküsü olan kişilere uygulanmamalıdır. Önceki HPV aşısı dozundan sonra ciddi alerjik reaksiyon gelişmişse sonraki dozlar dikkatle değerlendirilmelidir. Orta veya ağır derecede akut hastalık durumunda aşılama ertelenebilir.

Gebelikte HPV aşısı genellikle ertelenir; gebelik fark edilmeden aşı yapılmışsa bu durum tek başına panik nedeni olmamalıdır, ancak bilgi verilmelidir. Emzirme döneminde aşı kararı kişisel durumla birlikte değerlendirilebilir. Aşı öncesinde alerji öyküsü, bağışıklık sistemiyle ilgili durumlar ve önceki aşı reaksiyonları paylaşılmalıdır. HPV pozitifliği tek başına aşı yapılamayacağı anlamına gelmez.

Sık Sorulan Sorular